سيد جلال الدين آشتياني

259

شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى )

خود ذكر كرده است و اين معنا را موجب قدح به ساحت قدس اين حكيم عظيم دانسته‌اند ، ناشى از وارد نبودن آنها به مبانى حكميه است ، لذا اعاظم و بزرگان فن با مشاهده اين معنا صدر المتألهين را در علوم الهيه بزرگترين فيلسوف اسلامى دانسته‌اند . ملا صدرا بر اسفار مقدمهء نفيسى نوشته است كه از حيث اسلوب تحرير و دربر داشتن مطالب عاليه مورد توجه تام اهل معرفت است . اسفار به قطع بزرگ ، چاپ سنگى مشتمل بر 559 فصل و 927 صفحه است . 17 - رسالهء خلق الاعمال - در آخر رسائل در سنه 1302 و با كشف الفوائد علامهء حلى سنهء 1305 چاپ شده است . اين رساله مشتمل بر اقوال علماى اسلام در خلق اعمال و افعال عباد است . آخوند بعد از نقل كلمات علماى سنت به طريقهء حقهء اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام پرداخته است . همين مطالب را در الهيات اسفار و بعضى از كتب ديگر خود ذكر كرده است . نگارنده تاكنون در كلام احدى از حكما و عرفا تحقيقات آخوند ملا صدرا را در مساله جبر و تفويض بدين مستدلى نديده است . 18 - ديباچهء عرش التقديس - مير محمد باقر داماد استاد صدر المتألهين نسخه‌اى از اين نوشته بنا به نقل جناب آقاى دانش‌پژوه در دانشگاه تهران موجود است ( ف 299 ) . 19 - ديوان شعر او كه شاگردش فيض كاشانى اشعار استاد را جمع كرده است . نسخه‌اى از آن در كرمانشاه در كتابخانه جناب آقاى آقا ضياء موجود است . برخى از اشعار آن مرحوم را دانشكدهء معقول و منقول تهران با رسالهء سه اصل به مناسبت چهارصدمين سال تولد ملا صدرا چاپ كرده است . صدر المتألهين با آن‌همه مقامات عاليه در علم و عمل و داشتن ذوق سرشار ، بسيار اشعارش ناموزون و بىحلاوت است و خيلى باتكلف شعر گفته است . به عقيده من انتشار اين اشعار موجب وهن مقام اوست ، اگر شخصى در